Cmentarz żydowski w Lesku

Cmentarz żydowski w Lesku. Wymieniany w dokumentach historycznych już w 1611 r. Ten bieszczadzki kirkut zaliczany jest do grupy najstarszych w Polsce. Cmentarz zajmuje powierzchnię 3 hektarów, co czyni go jednym z największych w naszym kraju. Znajduje się tutaj dwa tysiące macew żydowskiej społeczności z Leska jak i sąsiednich miejscowości. To duże skupisko żydowskich nagrobków w Bieszczadach.

Macewy ukryte w zieleni. Kirkut leski zlokalizowany jest na zalesionym wzgórzu. Macewy są ukryte pośród drzew i krzewów. Stan nagrobków jest różny, niektóre dobrze zachowane, inne nadszarpnięte czasem. Przechodząc obok, widoczne bogate ornamenty i zdobnictwo na kamieniach oraz ciekawe inskrypcje nagrobne. Symbole umieszczone na macewach pozwalają poznać zawód oraz pochodzenie zmarłego. Kirkut w Lesku określany jest często mianem perły żydowskich cmentarzy Bieszczadów.

Rabini i dostojnicy żydowscy. W północnej części cmentarza znajduje się najstarszy nagrobek z 1548 r. Upamiętnia on Elizera syna Meszulama, który zmarł 11 września 1548 r. Na cmentarzu spoczywają dostojnicy żydowscy z Leska oraz sławni rabini z Bieszczadów. Pośród nich pochowano cadyka Menachema Mendla Horowica z Rozwadowa, to ojciec Naftalego Cwi Horowitza, cadyka znanego na całe Bieszczady. Według legendy pochowani są także rabini wygnani z Hiszpanii i Portugalii przez Świętą Inkwizycję. Na kirkucie w Lesku zachowało się kilkanaście macew z XVI i XVII w.

Miejsce straceń. W okresie XX-lecia międzywojennego Żydzi stanowili większość mieszkańców Leska. Po wybuchu II wojny światowej i wkroczeniu Niemców 24 czerwca 1941 r. nastąpiła zagłada społeczności żydowskiej. Kirkut w Lesku był miejscem rozstrzeliwań bieszczadzkich Żydów. Część z nich wywieziono do obozów w Bełżcu, gdzie większość zmarła oraz Zasławia koło Zagórza. Z Holocaustu ocalało zaledwie kilkunastu Żydów z Leska.

Kirkut obecnie. W 1995 r. na terenie starej części cmentarza wzniesiono pomnik ku czci zamordowanych tutaj Żydów. Obelisk przypomina tragiczny los dawnych mieszkańców Leska. Powstał także symboliczny grób z prochami zamordowanych w obozie zagłady w Bełżcu. Obecnie kirkut jest miejscem odwiedzin Żydów z całego świata, w tym ortodoksyjnych chasydów. Są turyści z kraju i za granicy, którzy zatrzymują się jadąc w Bieszczady. Regionalista i autor książek Andrzej Trzciński, przeprowadził prace inwentarskie na cmentarzu. Na leskim kirkucie zliczono 2058 nagrobków.

Lokalizacja obiektu. Miasto Lesko to dogodny punkt zatrzymań na trasie w Bieszczady: nad Jezioro Solińskie czy też Sanok, Ustrzyki Dolne oraz Zagórz. Cmentarz żydowski w Lesku zlokalizowany jest przy u zbiegu ulic Moniuszki i Słowackiego. Kirkut jest ogrodzony, a wstęp kosztuje 7 zł od osoby. Bramę cmentarza otwiera administrator z domu po drugiej stronie ulicy.